Inflasi Dan Kadar Faedah: Kenapa Keputusan Bank Pusat Boleh Gerakkan Pasaran Komoditi

Pernah tak anda tengok harga FCPO atau emas bergerak laju sejurus selepas satu pengumuman yang nampak "membosankan", seperti keputusan kadar faedah di Amerika Syarikat? Ramai trader baru hairan: apa kaitan kadar faedah di Washington dengan harga minyak sawit mentah di Bursa Malaysia? Jawapannya terletak pada rantaian yang bermula daripada inflasi, bergerak melalui bank pusat dan nilai mata wang, lalu sampai ke komoditi yang kita dagang.

Artikel ini menerangkan rantaian itu dengan bahasa yang mudah, supaya anda tahu cara membaca berita makro tanpa panik dan tanpa meneka.

Apa itu inflasi?

Inflasi ialah kenaikan harga barang dan perkhidmatan secara umum dalam satu tempoh masa. Nilai wang anda tidak berubah pada kertas, tetapi apa yang boleh dibeli dengannya semakin sedikit. Ukuran yang paling kerap disebut ialah CPI (Consumer Price Index), iaitu indeks yang menjejak perubahan harga bakul barangan dan perkhidmatan yang biasa dibeli isi rumah, seperti makanan, pengangkutan dan sewa.

Secara ringkas, ada dua punca utama harga naik:

• Demand-pull: permintaan melebihi bekalan. Bayangkan satu pasar malam yang tiba-tiba dipenuhi pengunjung, tetapi gerai ayam goreng hanya ada sedikit. Peniaga sedar orang sanggup bayar lebih, maka harga naik.
• Cost-push: kos pengeluaran meningkat. Jika harga minyak diesel dan tepung naik, peniaga yang sama terpaksa menaikkan harga ayam goreng walaupun jumlah pengunjung tidak berubah.

Dalam dunia sebenar, kedua-duanya sering berlaku serentak. Yang penting, bank pusat memerhatikan CPI dengan teliti kerana inflasi yang terlalu tinggi menghakis kuasa beli, manakala inflasi yang terlalu rendah boleh menandakan ekonomi lemah.

Apa yang bank pusat lakukan?

Bank pusat bertanggungjawab menjaga kestabilan harga dan sistem kewangan sesebuah negara. Alat utama mereka ialah kadar faedah dasar:

• Di Malaysia, Bank Negara Malaysia (BNM) menetapkan Overnight Policy Rate (OPR) melalui mesyuarat Jawatankuasa Dasar Monetari.
• Di Amerika Syarikat, Federal Reserve menetapkan sasaran federal funds rate melalui mesyuarat FOMC.

Logiknya mudah. Apabila inflasi terlalu panas, bank pusat boleh menaikkan kadar supaya pinjaman menjadi lebih mahal, perbelanjaan dan pelaburan perlahan, lalu tekanan harga mereda. Apabila ekonomi lemah, mereka boleh menurunkan kadar untuk menggalakkan pinjaman dan perbelanjaan. Perlu diingat, ini kecenderungan umum sahaja. Hasilnya tidak pernah dijamin kerana ekonomi dipengaruhi banyak faktor lain.

Dari kadar faedah ke mata wang dan komoditi

Kadar faedah yang lebih tinggi cenderung menjadikan sesebuah mata wang lebih menarik. Pemegang wang besar seperti dana pelaburan mencari pulangan, jadi modal boleh mengalir ke negara yang menawarkan kadar lebih tinggi. Permintaan terhadap mata wang itu meningkat, dan nilainya cenderung menguat.

Sekarang sambungkan dengan komoditi. Kebanyakan komoditi global seperti minyak mentah dan emas didagang dalam dolar AS (USD). Apabila USD menguat, pembeli yang menggunakan mata wang lain perlu mengeluarkan lebih banyak wang tempatan untuk membeli kuantiti yang sama. Kos yang lebih tinggi ini boleh menekan permintaan, jadi komoditi berdenominasi USD sering berada di bawah tekanan semasa USD kuat. Kadar faedah yang tinggi juga menjadikan menyimpan emas atau stok komoditi kurang menarik berbanding simpanan yang memberi faedah.

Sekali lagi, ini kecenderungan, bukan peraturan tetap. Ada masanya komoditi naik walaupun USD kuat kerana faktor bekalan atau permintaan fizikal lebih dominan.

Risk on dan risk off

Satu lagi konsep penting ialah risk on / risk off. Bila pelabur yakin ekonomi baik dan kadar faedah menyokong pertumbuhan, mereka lebih berani memegang aset berisiko seperti saham dan sebahagian komoditi. Ini dipanggil suasana risk on. Bila ketidaktentuan meningkat, contohnya inflasi yang sukar dikawal atau bank pusat memberi isyarat yang mengejutkan, ramai bergerak ke aset yang dianggap lebih selamat seperti dolar AS atau bon kerajaan. Ini suasana risk off.

Perubahan suasana ini boleh menggerakkan harga merentasi banyak pasaran dalam masa yang singkat, termasuk pasaran yang pada pandangan pertama tiada kaitan langsung.