Nixon Shock 1971: Bila Dunia Berhenti Guna Emas Dan Era Wang Fiat Bermula

Bayangkan dunia di mana nilai setiap mata wang utama sudah ditetapkan lebih awal — bukan oleh pasaran, tetapi oleh perjanjian antarabangsa. Itulah dunia sebelum 1971. Kemudian, dalam satu ucapan televisyen pada hujung minggu di bulan Ogos, seorang presiden Amerika Syarikat mengubah sistem kewangan global secara kekal — dan meletakkan asas kepada pasaran pertukaran matawang (forex) yang kita kenali hari ini.

Sistem Bretton Woods: Dunia Yang Diikat Kepada Emas

Selepas Perang Dunia Kedua tamat, wakil-wakil ekonomi dari negara-negara sekutu berkumpul di sebuah bandar kecil di New Hampshire, Amerika Syarikat bernama Bretton Woods pada tahun 1944. Di sinilah lahirnya satu sistem kewangan antarabangsa baharu yang bertujuan mengelakkan ketidakstabilan mata wang yang pernah menyumbang kepada Kemelesetan Besar (Great Depression) sebelumnya.

Di bawah sistem Bretton Woods ini:

• Mata wang utama dunia dipateri (pegged) kepada Dolar Amerika Syarikat (USD) pada kadar tetap.
• USD itu sendiri dipateri kepada emas pada kadar tetap kira-kira USD35 untuk satu auns.
• Kerajaan Amerika Syarikat berjanji akan menebus (redeem) mana-mana USD yang dipegang oleh kerajaan atau bank pusat negara lain, dengan emas fizikal sebenar, atas permintaan.

Sistem ini memberi kestabilan luar biasa kepada perdagangan dan kewangan antarabangsa selama lebih dua dekad. Tetapi ia juga bermakna Amerika Syarikat perlu menyimpan rizab emas yang mencukupi untuk menampung setiap USD yang beredar di luar negara — satu jaminan yang semakin sukar dipertahankan apabila masa berlalu.

Tekanan Yang Semakin Membina

Menjelang akhir 1960-an, Amerika Syarikat mula berdepan tekanan ekonomi yang serius. Defisit perdagangan dan belanjawan yang berterusan, ditambah perbelanjaan kerajaan yang tinggi — termasuk kos Perang Vietnam yang besar — menyebabkan semakin banyak USD beredar di luar negara berbanding rizab emas sebenar yang dimiliki Amerika Syarikat.

Beberapa negara, terutamanya Perancis, mula bertindak secara agresif dengan menuntut penebusan USD kepada emas fizikal dalam jumlah besar — satu langkah yang secara terus-menerang menguji had rizab emas Amerika Syarikat. Tekanan ini semakin membina sehingga menjadi sesuatu yang tidak lagi boleh diteruskan tanpa perubahan dasar yang drastik.

15 Ogos 1971: Pengumuman Yang Menggegarkan Dunia

Pada 15 Ogos 1971, Presiden Amerika Syarikat, Richard Nixon, membuat pengumuman televisyen yang kini dikenali secara meluas sebagai "Nixon Shock". Beliau mengumumkan bahawa Amerika Syarikat akan menggantung terus penukaran USD kepada emas — bermakna negara lain tidak lagi boleh menebus simpanan USD mereka dengan emas fizikal daripada kerajaan Amerika Syarikat.

Ini secara berkesan menamatkan sistem Bretton Woods yang telah berfungsi hampir tiga dekad. Walaupun pada mulanya diumumkan sebagai langkah "sementara", ia tidak pernah dibalikkan, dan menjelang 1973, sistem baharu berdasarkan mata wang terapung (floating currencies) telah menjadi norma dunia secara rasmi.

Kelahiran Pasaran Forex Moden

Ini adalah titik yang amat penting untuk difahami oleh mana-mana peniaga hari ini: peristiwa inilah yang secara langsung melahirkan pasaran pertukaran matawang (forex) moden seperti yang kita kenali sekarang.

Sebelum 1971, konsep "trading" mata wang pada skala besar berdasarkan pergerakan harga harian hampir tidak wujud — kerana kadar pertukaran ditetapkan oleh perjanjian antarabangsa, bukan oleh permintaan dan penawaran pasaran. Selepas sistem Bretton Woods tamat, mata wang seperti USD, dan kemudiannya semua mata wang lain termasuk Ringgit Malaysia, mula "terapung" — nilainya ditentukan oleh pasaran terbuka berdasarkan permintaan dan penawaran, bukan lagi oleh kadar tetap yang dipersetujui kerajaan.

Inilah asal-usul sebenar mengapa pasangan mata wang seperti USD/MYR bergerak naik turun setiap hari sehingga kini — sesuatu yang kita anggap biasa hari ini sebenarnya adalah hasil satu keputusan dasar yang diambil lebih 50 tahun lalu.