Black Wednesday 1992: Bila Paun Britain Tidak Mampu Pertahankan Nilainya Dan Pelajaran Untuk Trader Hari Ini

Pagi 16 September 1992 bermula seperti hari bekerja biasa di London. Menjelang malam, kerajaan Britain terpaksa mengumumkan satu keputusan yang beberapa hari sebelumnya ditegaskan pegawai kerajaan tidak akan berlaku: paun sterling keluar daripada European Exchange Rate Mechanism (ERM). Hari itu kemudian dikenali sebagai Black Wednesday.

Ini bukan sekadar kisah tentang seorang pelabur terkenal yang menang besar. Ini kisah tentang apa yang berlaku bila sebuah negara cuba mempertahankan satu harga yang pasaran tidak lagi percaya. Ada pelajaran di dalamnya untuk sesiapa yang trade hari ini.

Apa itu ERM dan konsep peg

Dalam sistem fixed exchange rate atau peg, nilai sesuatu mata wang dikekalkan pada paras tertentu terhadap mata wang lain, bukan dibiarkan naik turun mengikut permintaan dan penawaran. Bayangkan sebuah kedai yang menetapkan harga tidak boleh berubah walaupun pelanggan ramai atau tiada langsung. Harga boleh dikekalkan, tetapi hanya selagi kedai itu sanggup dan mampu menampung bezanya.

ERM ialah susunan di Eropah di mana mata wang negara peserta perlu dikekalkan dalam sempadan atau band tertentu terhadap mata wang lain, dengan Deutsche Mark (DM) Jerman sebagai jangkar utama. Britain menyertai ERM pada Oktober 1990. Tujuannya ialah mewujudkan kestabilan kadar tukaran dan membantu mengawal inflasi.

Bagi mengekalkan paun dalam band, bank pusat boleh menaikkan kadar faedah supaya memegang paun lebih menarik, atau membeli paun di pasaran menggunakan rizab mata wang asing.

Kenapa paun mula tertekan

Tekanan datang daripada beberapa arah serentak:

• Kadar faedah tinggi di Jerman. Selepas penyatuan semula Jerman, perbelanjaan kerajaan yang besar menimbulkan kebimbangan inflasi, dan Bundesbank mengekalkan kadar faedah yang tinggi.
• Ekonomi Britain lemah. Britain berada dalam kemelesetan. Kadar faedah yang tinggi sangat menyakitkan isi rumah dan perniagaan yang sedang bergelut.
• Paras peg dianggap terlalu tinggi. Ramai peserta pasaran berpendapat paun dipancang pada nilai yang tidak lagi sepadan dengan keadaan ekonomi Britain.

Situasinya serba salah. Bagi menyokong paun, Britain perlu kadar faedah yang tinggi. Tetapi ekonominya sendiri memerlukan kadar faedah yang rendah. Pasaran nampak percanggahan itu dengan jelas.

Apa yang berlaku pada 16 September 1992

Sepanjang minggu-minggu sebelumnya, tekanan terhadap paun dan mata wang ERM lain, termasuk lira Itali, makin kuat. Pada hari itu sendiri, urutan peristiwa yang dilaporkan secara meluas ialah:

1. Pagi hari, kerajaan menaikkan kadar faedah asas daripada 10% kepada 12%.
2. Bank of England membeli paun dalam jumlah besar bagi menyokong nilainya.
3. Kenaikan itu tidak berjaya menenangkan pasaran. Kerajaan kemudian mengumumkan kadar faedah akan dinaikkan lagi kepada 15%.
4. Namun kenaikan ke 15% itu dibatalkan pada hari yang sama, kerana ternyata pasaran tetap tidak yakin.
5. Petang itu, Canselor Norman Lamont mengumumkan Britain menggantung penyertaan dalam ERM. Paun dibiarkan bergerak bebas.

Perhatikan satu perkara. Kadar faedah 15% dalam ekonomi yang sedang lemah ialah harga yang sangat mahal. Apabila pasaran percaya sesebuah kerajaan tidak akan tahan membayar harga itu lama-lama, kenaikan kadar faedah pun gagal meyakinkan sesiapa.

Peranan spekulator besar

Ramai pemain besar pasaran telah membuat taruhan bahawa paun akan jatuh. Yang paling terkenal ialah George Soros melalui dana Quantum Fund, yang dilaporkan secara meluas memperoleh sekitar satu bilion dolar AS daripada posisi tersebut. Kos kepada pihak Britain pula dianggarkan dalam bilangan bilion paun, tetapi angka tepatnya diperdebatkan dan anggaran berbeza-beza mengikut cara pengiraan.

Ingat konteksnya. Taruhan ini bukan perjudian rawak. Ia didasarkan pada pandangan yang kukuh tentang ketidakseimbangan ekonomi, dibuat oleh pihak dengan modal, pasukan analisis dan toleransi risiko yang sangat jauh berbeza daripada trader retail. Kemenangan sebesar ini amat jarang berlaku. Saiz taruhan yang sama boleh juga berakhir dengan kehancuran jika arahnya salah atau tempohnya tidak kena. Jangan jadikan ia contoh yang boleh disalin.